Mối quan hệ giữa ngưng thở khi ngủ và sức khoẻ tâm thần
Theo nhiều nghiên cứu, ngưng thở khi ngủ và sức khoẻ tâm thần có mối quan hệ mật thiết với nhau, trong đó Tình trạng ngạt thở, thiếu oxy ngắt quãng mỗi đêm là nguyên nhân gây ra trầm cảm và một số vấn đề tâm lý khác.
Bài viết này CPAP VIETNAM sẽ liệt kê các tình trạng tâm lý ở người bị OSA, cơ chế tác động của OSA đến não và hướng dẫn bạn cách khắc phục bệnh.
Ngưng thở khi ngủ và sức khoẻ tâm thần có mối quan hệ như thế nào?
Mối quan hệ giữa ngưng thở khi ngủ và sức khoẻ tâm thần
Theo một nghiên cứu được đăng trên Tạp chí Y học Giấc ngủ Lâm sàng, trong số những người mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ thì có đến 46% bệnh nhân có triệu chứng trầm cảm, 30% mắc chứng rối loạn lo âu.
Mối quan hệ giữa ngưng thở khi ngủ và sức khỏe tâm thần không phải là mối quan hệ một chiều. Chúng tạo thành một vòng lặp, bệnh này làm bệnh kia trầm trọng hơn thông qua 4 cơ chế chính:
- Giấc ngủ bị đứt đoạn làm ảnh hưởng đến cảm xúc: Việc liên tục bị thức giấc giữa đêm ngăn cản bạn bước vào giai đoạn ngủ sâu. Khi thiếu đi giai đoạn này, não bộ mất khả năng xử lý và xoa dịu các cảm xúc tiêu cực.
- Não bộ bị thiếu oxy ảnh hưởng đến tâm trạng: Mỗi lần ngừng thở, lượng oxy trong máu sụt giảm mạnh. Tình trạng thiếu oxy ngắt quãng này trực tiếp làm hỏng các mô não và làm rối loạn hệ thống hóa chất kiểm soát tâm trạng của bạn.
- Gia tăng hormone căng thẳng: Tình trạng ngạt thở ép cơ thể phải tiết ra lượng lớn Cortisol (hormone stress) để đánh thức bạn dậy. Nồng độ Cortisol tăng vọt và kéo dài là sẽ làm kích hoạt chứng lo âu và trầm cảm ở người bệnh.
- Tác động ngược từ tâm lý đến hội chứng OSA: Khi ngưng thở gây ảnh hưởng đến tâm trạng, thì ngược lại bệnh trầm cảm và lo âu lại khiến bạn khó ngủ hơn. Điều này tiếp tục phá hỏng cấu trúc giấc ngủ tự nhiên và làm cho chứng ngưng thở khi ngủ ngày càng tồi tệ.
4 tình trạng tâm lý thường xảy ra khi bị ngưng thở khi ngủ
4 tình trạng tâm lý thường xảy ra khi bị ngưng thở khi ngủ
Mức độ nghiêm trọng của bệnh lý ngưng thở khi ngủ và sức khoẻ tâm thần tỷ lệ thuận với Chỉ số ngưng giảm thở (AHI). Khi chỉ số này tăng lên mức báo động sẽ ảnh hưởng đến hệ thần kinh, gây ra nhiều vấn đề tâm lý nghiêm trọng. Dưới đây là 5 hậu quả tâm thần mà người bệnh phải đối mặt nếu mắc hội chứng trên:
Người đang bị OSA có nguy cơ cao bị trầm cảm
Trầm cảm là triệu chứng tâm lý nguy hiểm và phổ biến ở bệnh nhân ngưng thở khi ngủ (OSA). Tuy nhiên, trầm cảm do thiếu oxy khi ngủ thường thể hiện dưới dạng kiệt sức, hay cáu gắt và sương mù não thay vì cảm giác buồn rầu, dẫn đến việc rất dễ bị chẩn đoán sai.
OSA khiến người bệnh thường xuyên chìm trong trạng thái chán nản kéo dài, mất hứng thú với mọi thứ, rối loạn ăn uống, khó tập trung và luôn tự dằn vặt bản thân. Các dữ liệu y khoa lớn cũng đã khẳng định người mắc chứng ngưng thở khi ngủ có tỷ lệ trầm cảm cao hơn hẳn so với người bình thường.
Ngưng thở khi ngủ gia tăng sự lo lắng cho người bệnh
Tỷ lệ mắc chứng rối loạn lo âu ở người ngưng thở khi ngủ lên tới 25%, cao gấp 4 lần so với người khỏe mạnh. Trạng thái ngạt thở lặp đi lặp lại khiến hệ thần kinh của bạn luôn căng cứng, đẩy cơ thể vào trạng thái hoảng loạn, bồn chồn và lo lắng thái quá về mọi việc xung quanh.
Nghiêm trọng hơn, nhiều bệnh nhân hình thành nỗi sợ hãi tột độ với chính giấc ngủ của mình. Nỗi ám ảnh về cảm giác bật tỉnh vì nghẹt thở tạo ra chứng mất ngủ đầu giấc dai dẳng, mặc dù cơ thể họ đã hoàn toàn kiệt quệ vào ban ngày.
Ngưng thở khi ngủ khiến người bệnh tâm trạng thất thường
Ngay cả khi chứng ngưng thở khi ngủ mới ở giai đoạn nhẹ, sự đứt đoạn giấc ngủ liên tục trong đêm cũng ảnh hưởng đến cảm xúc của bạn. Những giấc ngủ chập chờn khiến người bệnh trở nên cực kỳ nhạy cảm, dễ tức giận trước những vấn đề nhỏ nhặt và nổi nóng mất kiểm soát.
Trầm trọng hơn, những cơn cáu gắt vô cớ và sự mất cân bằng cảm xúc này sẽ làm rạn nứt các mối quan hệ gia đình lẫn công việc. Tuy nhiên trên thực tế, sự thay đổi tính cách bất thường này lại chính là tiếng chuông cảnh báo đầu tiên, bởi chúng thường xuất hiện rất lâu trước khi các dấu hiệu bệnh lý về giấc ngủ bộc lộ rõ ràng.
Ngưng thở khi ngủ làm suy giảm nhận thức người bệnh
Tình trạng thiếu oxy mãn tính sẽ ảnh hưởng trực tiếp khả năng nhận thức của não bộ, gây ảnh hưởng đến các bệnh lý khác. Bạn sẽ đối mặt với tình trạng mất tập trung, suy giảm trí nhớ ngắn hạn, xử lý thông tin chậm chạp và không thể giải quyết các vấn đề logic.
Sự sa sút trí tuệ này không chỉ phá hỏng năng suất làm việc mà còn tạo ra tâm lý tiêu cực. Cảm giác bất lực trước công việc và cuộc sống hàng ngày tiếp tục đè nặng lên hệ thần kinh, khiến bạn lún sâu hơn vào sự căng thẳng và trầm cảm.
Tác động của ngưng thở khi ngủ đến não bộ
Ảnh hưởng của ngưng thở khi ngủ và sức khoẻ tâm thần không chỉ là những tác động chỉ có thể thấy bằng mắt thường. Các tác động đến não bộ dưới đây sẽ cho bạn thấy căn bệnh này ảnh hưởng nghiêm trọng như thế nào đến người bệnh:
Ngưng thở khi ngủ không chỉ làm bạn mệt mỏi mà còn phá vỡ cấu trúc vật lý của bộ não. Ảnh chụp thần kinh có thể cho thấy tình trạng thiếu oxy mãn tính làm teo rút nghiêm trọng lượng chất xám tại đồi hải mã và vỏ não trước trán, trung tâm điều chỉnh cảm xúc và ra quyết định.
Đồng thời từ khi bị OSA, hạch hạnh nhân (cơ quan xử lý nỗi sợ hãi) bắt đầu hoạt động sai lệch, cộng thêm các đường truyền tín hiệu chất trắng bị đứt gãy. Sự suy thoái cấu trúc vật lý này chính là bằng chứng giải thích tại sao hội chứng ngưng thở khi ngủ luôn đi kèm với chứng trầm cảm nặng.
OSA làm người bệnh rối loạn dẫn truyền thần kinh
Việc ngạt thở lặp đi lặp lại làm ảnh hưởng đến hệ thống hóa chất kiểm soát tâm trạng trong não bộ của bạn. Việc này khiến lượng Serotonin (hormone hạnh phúc) và Dopamine (hormone tạo động lực) sụt giảm mạnh, ảnh hưởng đến tâm trạng và sự hưng phấn tự nhiên.
Bộ não liên tục sụt giảm chất làm dịu thần kinh (GABA). Cùng lúc đó, glutamate lại tăng vọt đến mức gây độc, làm nguy hại cho não. Sự hỗn loạn này tương tự với tình trạng của một bệnh nhân mắc chứng rối loạn tâm thần nguyên phát, khiến bạn luôn chìm trong trạng thái lo âu cực độ.
Ngưng thở khi ngủ làm người bệnh bị viêm và stress oxy hoá
Tác động cuối cùng của hội chứng OSA là tình trạng viêm thần kinh mãn tính do stress oxy hóa. Việc liên tục ngạt thở rồi lại thở gấp mỗi đêm khiến cơ thể bạn tự tiết ra một lượng lớn chất độc gây viêm. Các chất độc này sẽ tấn công và tàn phá môi trường sống của tế bào thần kinh, gây sưng viêm não. Mà quá trình sưng viêm này chính là nguyên nhân gây ra trầm cảm.
Các dấu hiệu ngưng thở khi ngủ làm ảnh hưởng đến sức khoẻ tâm thần
Để ngăn chặn tình trạng do ngưng thở khi ngủ và sức khoẻ tâm thần gây ra, bạn cần chủ động nhận ra các dấu hiệu sớm để chữa trị kịp thời. Hãy cùng CPAP VIETNAM tìm hiểu thông qua những biểu hiện dưới đây:
Biểu hiện trầm cảm khác biệt so với thông thường: Trầm cảm do ngưng thở khi ngủ hiếm khi bộc lộ bằng cảm giác buồn bã hay khóc lóc thông thường. Thay vào đó, bạn sẽ bị vắt kiệt sức lực, liên tục cáu gắt vô cớ và đánh mất khả năng tập trung (sương mù não). Sự ngụy trang này là rào cản lớn nhất khiến cả người bệnh lẫn bác sĩ tâm lý dễ dàng chẩn đoán sai và đi chệch hướng điều trị.
Thuốc chống trầm cảm vô tác dụng: Việc uống thuốc chống trầm cảm sẽ trở nên vô nghĩa nếu nguyên nhân bệnh nằm ở đường thở bị tắc nghẽn. Khi tâm trí bạn hoàn toàn không phản ứng hoặc không thuyên giảm với các phác đồ điều trị tâm lý tiêu chuẩn, đó là minh chứng rõ ràng cho thấy não bộ đang bị ngạt oxy mỗi đêm chứ không phải do rối loạn cảm xúc đơn thuần.
Tâm trạng tồi tệ nhất vào buổi sáng: Dấu hiệu rõ ràng nhất của ngưng thở khi ngủ gây ảnh hưởng sức khoẻ tâm thần là bạn luôn thức dậy với trạng thái kiệt quệ, bực dọc vào sáng sớm, nhưng tinh thần lại dần tỉnh táo và cải thiện hơn khi về chiều. Chu kỳ cảm xúc bất thường này là di chứng trực tiếp của việc hệ thần kinh bị tra tấn bởi các cơn ngạt thở suốt cả đêm dài, khiến bạn không thể có một khởi đầu ngày mới bình thường.
Xuất hiện song song với các dấu hiệu vật lý: Sự sa sút về sức khỏe tâm thần của bạn luôn đi kèm với những hồi chuông cảnh báo cơ học trong lúc ngủ. Bạn cần đi khám ngay nếu phát hiện bản thân ngủ ngáy rất to, nín thở giữa chừng, hoặc thường xuyên thức giấc với cơn đau đầu vùng trán và vòm họng khô khốc.
Tâm lý bất ổn chỉ sau khi tăng cân đột ngột: Sự xuất hiện của chứng lo âu hay trầm cảm ngay sau giai đoạn bạn tăng cân nhanh chóng hoàn toàn không phải là sự trùng hợp. Lượng mỡ thừa tích tụ quanh vùng cổ làm chèn ép đường thở, trực tiếp bóp nghẹt lượng oxy bơm lên não và lập tức kéo theo sự sụp đổ về mặt cảm xúc.
Mắc kèm các bệnh lý mãn tính nguy hiểm: Các căn bệnh nền đóng vai trò như một hệ thống cảnh báo chéo cho cơ thể. Nếu tình trạng bất ổn tâm lý của bạn xuất hiện song song với bệnh cao huyết áp khó hạ, tiểu đường tuýp 2 hoặc rung nhĩ (rối loạn nhịp tim), mọi nguyên nhân đều chỉ thẳng về hội chứng ngưng thở khi ngủ. Lúc này, bạn bắt buộc phải tầm soát chức năng hô hấp ban đêm thay vì chỉ tập trung vào việc chữa trị tâm lý. Bạn có thể tìm hiểu thêm về mối quan hệ giữa ngưng thở khi ngủ và cao huyết áp để nắm rõ thông tin chi tiết.
Cách bảo vệ sức khoẻ tâm thần người bệnh khi bị ngưng thở
Chữa trị các tổn thương về tâm lý do ngưng thở khi ngủ không thể dựa trên các liệu trình điều trị bệnh tâm thần thông thường. Khi nguyên nhân đến từ việc não bộ bị thiếu oxy, bạn cần thực hiện các biện pháp nhằm điều trị dứt điểm hội chứng ngưng thở trong lúc ngủ.
Dưới đây là 3 cách giúp bạn chấm dứt tình trạng ngưng thở ngắt quãng trong lúc ngủ, cải thiện tâm trạng:
Sử dụng máy thở áp lực dương liên tục (CPAP): Khi bạn sử dụng liệu pháp này, thiết bị CPAP sẽ liên tục bơm một luồng khí nén để chống sụp cuống lưỡi. Phương pháp này giúp mở rộng đường thở, đưa oxy lên não và ngăn chặn tình trạng ngạt thở ngắt quãng. Để lựa chọn thiết bị phù hợp, bạn hãy tham khảo bài viết đánh giá xem nên chọn máy CPAP Resmed hay BMC.
Liệu pháp Hành vi Nhận thức (CBT-I): Liệu pháp CBT-I kết hợp cùng chuyên gia tâm lý sẽ giúp bạn tái cấu trúc lại tư duy một cách khoa học. Phương pháp giúp bạn giảm sợ hãi mỗi khi ngủ và thiết lập lại nhịp sinh học tự nhiên cho hệ thần kinh.
Can thiệp phẫu thuật tai mũi họng: Các thủ thuật ngoại khoa như cắt amidan, chỉnh hình vách ngăn hay thu gọn màn hầu (UPPPP) sẽ giúp bạn tiêu diệt các khối cản trở gây khó thở trong khi ngủ. Ngoài ra, việc đầu tư một chiếc máy CPAP tự động cũng là giải pháp hỗ trợ không xâm lấn hiệu quả cao.
Vậy là bạn đã hiểu được mối quan hệ giữa ngưng thở khi ngủ và sức khoẻ tâm thần. Đừng để những cơn ngưng thở giữa đêm gây ảnh hưởng đến tâm trạng của bạn. Hãy chủ động tìm hiểu cách khắc phục kịp thời nếu không muốn tình trạng bệnh nghiêm trọng hơn. Nếu đang tìm kiếm các giải pháp hỗ trợ đường thở thông thoáng hơn vào ban đêm, đừng quên liên hệ cho CPAP VIETNAM để lựa chọn các thiết bị y tế chính hãng với chế độ bảo hành uy tín.
